X
Następny artykuł dla Ciebie
Wyświetl >>

W ostatnim czasie większość z nas kontaktuje się z innymi współpracownikami telefonicznie lub uczestnicząc w wideo spotkaniach. Poza omawianiem bieżących prac i działań pojawiają się z całą pewnością tematy dotyczące tego, co dzieje się wokół nas i jak się z tym czujemy. Mówimy o złości, lęku, niepewności i smutku. Jak sobie poradzić z tymi emocjami?

Jeśli potrafimy nazwać emocje, które nas dotykają, istnieje szansa, że będziemy w stanie poradzić sobie z nimi. Jak tego dokonać? Redakcja HBR zwróciła się do Davida Kesslera z prośbą o pomoc. Jest on czołowym na świecie ekspertem zajmującym się żalem. Wspólnie z Elisabeth Kübler‑Ross napisał książkę On Grief and Grieving: Finding the Meaning of Grief through the Five Stages of Loss. Jego nowa książka, Finding Meaning: The Sixth Stage of Grief, opisuje kolejny etap tego procesu.

Jakie znaczenie może mieć uświadomienie sobie żalu, który odczuwamy? Jak sobie z tym radzić? Jak znaleźć sens w tym, czego obecnie doświadczamy? Kessler stara się odpowiedzieć na te pytania.

Czytaj i rozwijaj się razem z HBRP »

HBRP Excellence „Zarządzanie stresem” – ebook 

Skąd się bierze stres? Jak z nim sobie radzić?
Czy z największego wroga może stać się Twoim przyjacielem?
Poznaj odpowiedzi na te i wiele innych pytań i osiągnij przewagę nad stresem – jednym z największych współczesnych zagrożeń.

HBR: Ludzie mają obecnie do czynienia z rozmaitymi odczuciami. Czy można część z tego, co czują, nazwać żalem?

Kessler: Tak. Odczuwamy rozmaite rodzaje żalu. Czujemy, że świat się zmienił i tak stało się faktycznie. Wiemy, że mamy do czynienia z czymś tymczasowym, choć jesteśmy też świadomi, że już nigdy nie będzie tak, jak było. Podobnie jak latanie samolotem na zawsze się zmieniło po 9 września 2001 r. To moment, w którym nastąpiła zmiana. I teraz też mamy z tym do czynienia. Utrata normalności, lęk przed konsekwencjami gospodarczymi, brak kontaktu. To wszystko nas dotyka i w związku z tym odczuwamy żal. Kolektywnie. Nie przywykliśmy jednak do takiego zbiorowego żalu.

Odczuwamy więcej niż jeden rodzaj żalu?

Tak, odczuwamy również żal antycypacyjny. To uczucie, które wywołuje w nas myślenie o niepewnej przyszłości. Zwykle koncentruje się on wokół śmierci. Odczuwamy go, kiedy ktoś otrzymuje złą diagnozę lekarską, lub kiedy myślimy o tym, że któregoś dnia stracimy bliską nam osobę. Żal antycypacyjny wiąże się też z szerzej wyobrażoną przyszłością. Nadchodzi burza – czujemy zagrożenie. W przypadku wirusa ten rodzaj żalu dezorientuje ludzi. Nasz pierwotny umysł wie, że dzieje się coś złego, ale nie jesteśmy w stanie tego zobaczyć. Zakłóca to nasze poczucie bezpieczeństwa. Wydaje mi się, że wcześniej nie mieliśmy do czynienia z taką zbiorową utratą poczucia bezpieczeństwa tak jak teraz. Ludzie odczuwali to indywidualnie lub w mniejszych grupach. Dziś odczuwamy żal w skali mikro i makro.

Jak możemy sobie radzić z tym żalem?

Na początku trzeba zrozumieć etapy odczuwania żalu. Ale tu warto wiedzieć, że nie są one czymś liniowym i nie muszą pojawiać się w wymienionej kolejności. To nie mapa, choć zapewnia nam pewną strukturę w tym nieznanym świecie. W pierwszej kolejności z reguły dotyka nas zaprzeczanie: „Ten wirus nic nam nie zrobi”. Pojawia się gniew: „Zmuszacie mnie do zostania w domu i zabieracie mi moje zajęcia”. Staramy się też targować: „OK, jeśli poddam się izolacji przez dwa tygodnie, wszystko będzie dobrze, prawda?”. Dopada nas i smutek: „Nie wiem, kiedy to się skończy”. I wreszcie nadchodzi akceptacja. „To się dzieje, muszę pomyśleć, jak dalej działać”.

Jak można sobie wyobrazić, akceptacja to etap, w którym kryje się siła. W niej znajdujemy kontrolę: „Mogę myć ręce. Mogę zachowywać bezpieczny dystans. Mogę nauczyć się pracować wirtualnie”.

Zrozum swoje emocje i stań się szczęśliwszym człowiekiem! »

HBRP Emocje w życiu i w biznesie: SZCZĘŚCIE 

Badania pokazują, że stres i nieustanny pośpiech coraz bardziej dają się nam we znaki. Utrzymanie satysfakcji z codziennych obowiązków i dbanie o poczucie szczęścia jest niezwykle trudne!
Jak o nie zadbać? Jak być dziś szczęśliwym w pracy i w życiu osobistym?
Zapraszamy do lektury ebooka z naszej najnowszej serii!

Kiedy odczuwamy żal pojawia się fizyczny ból. I gonitwa myśli. Czy istnieją techniki, które pomogą nam w złagodzeniu tych doznań?

Powróćmy do żalu antycypacyjnego. Niezdrowy żal antycypacyjny jest w istocie lękiem. Umysł zaczyna przedstawiać nam obrazy, np. choroby najbliższych Widzimy najgorsze scenariusze. To sposób, w jaki umysł zapewnia nam ochronę. Naszym celem nie jest ignorowanie tych obrazów ani sprawienie, żeby zniknęły – umysł nie pozwoli nam tego zrobić i sama próba zmuszenia się do tego może być bolesna. Celem jest znalezienie równowagi w tym, co myślimy. Jeśli zaczyna się pojawiać najgorszy obraz, należy zmusić się do myślenia o najlepszej możliwej opcji. „Wszyscy lekko przejdziemy chorobę i świat się nie zawali. Nie wszyscy, których kocham, umrą. A może nikt nie umrze, ponieważ wszyscy podejmujemy odpowiednie działania”. Nie należy lekceważyć żadnego scenariusza, ale też żaden nie może dominować.

Żal antycypacyjny polega na wybieganiu myślami w przyszłość i wyobrażaniu sobie najgorszego. Aby się uspokoić, należy wrócić do teraźniejszości. Nie jest to nic nowego dla osób, które medytują lub praktykują uważność, ale ludzi za każdym razem zaskakuje, jak jest to łatwe do wykonania. Wystarczy nazwać pięć rzeczy w pokoju. Mamy komputer, krzesło, zdjęcie psa, stary dywan i kubek z kawą. To nic skomplikowanego. Oddychaj. Uświadom sobie, że w chwili obecnej, nic z tego, co przewidywałeś, się nie wydarzyło. W tej chwili, nic ci nie jest. Masz, co jeść. Nie jesteś chory. Użyj swoich zmysłów i pomyśl o tym, co czujesz za ich pośrednictwem. Biurko jest twarde, koc miękki. Czujesz wdychane powietrze. To sposób, który naprawdę sprawdza się, częściowo osłabiając ból.

Co jeszcze?

Możesz również pomyśleć o tym, jak uwolnić się od tego, czego nie możesz kontrolować. Nie masz kontroli nad tym, co robi sąsiad. Masz kontrolę nad tym, żeby trzymać się od niego na odległość dwóch metrów i myć ręce. Skoncentruj się nad tym. I wreszcie, jest to dobry moment, aby uzbroić się we współczucie. Każdy z nas odczuwa lęk i żal na różnym poziomie i wyraża go w odmienny sposób. Mój współpracownik potraktował mnie jakiś czas temu obcesowo. Pomyślałem wtedy: To niepodobne do niego, w ten sposób radzi sobie z tą sytuacją. To, co widzę, to jego lęk i niepokój. Dlatego też należy okazywać cierpliwość. Pomyśleć o tym, jak z reguły zachowuje się ta osoba i uznać, że najwyraźniej obecnie nie jest sobą.

Świadomość swoich emocji to twoja siła! »

HBRP Emocje w życiu i w biznesie: SIŁA 

Siła związana z emocjonalną sferą naszej osobowości to m.in. odporność na stres oraz umiejętność przekuwania krytyki, porażek i przeciwności losu w wytrzymałość.
Jak ją rozwijać? I jak wykorzystywać ją na co dzień? Zapraszamy do lektury ebooka „Siła” naszej najnowszej serii!

Szczególnie niepokojącym aspektem tej pandemii jest jej wszechogarniający charakter.

To stan tymczasowy. Warto to sobie powtarzać. Przez 10 lat pracowałem w służbie zdrowia. Zostałem przeszkolony do tego, jak postępować w takich sytuacjach. Badałem też pandemię grypy z 1918 roku. Podejmujemy właściwe środki zaradcze. Pokazuje to historia. Da się przeżyć tę sytuację. I my ją przeżyjemy. To czas, w którym należy być przesadnie opiekuńczym, a nie przesadnie reagować.

Uważam też, że w tym, co się dzieje jest głębszy sens. Jestem wdzięczny rodzinie Elisabeth Kübler‑Ross [autorki koncepcji 5 etapów radzenia sobie z perspektywą śmierci] za zgodę na dodanie szóstego etapu do procesu odczuwania żalu: jest nim sens. Rozmawiałem z nią o tym, co dzieje się w człowieku po etapie akceptacji. Nie chciałem się zatrzymywać się na nim, kiedy sam doświadczałem żalu. Chciałem znaleźć sens w tych najczarniejszych chwilach. Dlatego też wierzę, że znajdziemy światło, które rozświetli obecny mrok. Nawet w obecnej sytuacji możemy nawiązać ze sobą kontakt dzięki technologii. Nie jesteśmy tak bardzo od siebie oddaleni. Możemy rozmawiać przez telefon, widzieć siebie na ekranach komputerów i smartfonów. Doceniamy możliwość spacerowania. Uważam, że nadal będziemy znajdować sens i teraz, i kiedy to się skończy.

Co może pan powiedzieć komuś, kto przeczytał tę rozmowę, a jednak nadal jest przytłoczony poczuciem żalu?

Musi próbować. W nazwaniu żalu kryje się ogromna siła. Pomaga nam odczuć, co dzieje się wewnątrz nas. W ciągu ostatnich dni wiele osób mówiło mi: „Mówię moim współpracownikom, że przeżywam ciężkie chwile” albo „Wczoraj w nocy płakałam”. Kiedy to nazwiesz, czujesz to i dzięki temu odczucie to przechodzi przez ciebie. Emocje potrzebują ruchu. Ważne jest powiedzenie sobie, przez co przechodzisz. Jednym z niezbyt fortunnych efektów ubocznych ruchu samopomocowego jest to, że jesteśmy pierwszym pokoleniem, które ma odczucia dotyczące własnych odczuć. Mówimy sobie: „Odczuwam smutek, ale nie powinienem się tak czuć; inni ludzie mają gorzej”. Możemy i powinniśmy zatrzymać się nad tym pierwszym odczuciem. „Odczuwam smutek. Pozwól mi przez pięć minut go poczuć”. Twoim zadaniem jest poczucie i smutku i lęku i gniewu - bez względu na to, czy ktoś inny coś odczuwa. Zwalczanie tego w żaden sposób ci nie pomoże, ponieważ te odczucia rodzą się w tobie. Jeśli pozwolisz im zaistnieć, pojawią się w uporządkowany sposób, który da ci kontrolę. Nie będziesz wtedy ofiarą.

W uporządkowany sposób?

Tak. Czasami staramy się nie odczuwać tego, co czujemy, bo mamy obraz „burzy uczuć”. Uważamy, że jeśli dopuścimy do siebie uczucie smutku, to on nigdy nie odejdzie. Prawda jednak jest taka, że odczucia przechodzą przez nas. Pojawia się jedno, które mija, a na jego miejscu pojawia się kolejne. Nie ma żadnej burzy, która nas obezwładnia. Absurdalne jest myślenie, że nie powinniśmy obecnie odczuwać żalu. Pozwólmy sobie na niego i idźmy dalej.

Scott Berinato

Starszy redaktor w "Harvard Business Review".

David Kessler

Ekspert zajmujący się żalem. Autor wielu książek poświęconych tematyce żal i innych emocji.

Bądź na bieżąco

Odblokuj wszystko!

Trzy tytuły – trzy perspektywy HBRP.pl, ICAN.pl, MITSMR.pl
31 szkoleń z certyfikatem online ICAN Business Advisor
Webinaria kryzysowe Wideo i LIVE

Powiązane artykuły

Powiązane artykuły


Bądź na bieżąco

Odblokuj wszystko!

Trzy tytuły – trzy perspektywy HBRP.pl, ICAN.pl, MITSMR.pl
31 szkoleń z certyfikatem online ICAN Business Advisor
Webinaria kryzysowe Wideo i LIVE

Najpopularniejsze tematy