X
Następny artykuł dla Ciebie
Wyświetl >>

Zapewne każdemu zdarzyło się kiedyś skłamać w dobrej intencji – nie chcąc sprawić drugiej osobie przykrości lub chcąc ją przed czymś ochronić. Czy jest to jednak wystarczające uzasadnienie?

Czasami menedżerowie przekazują pracownikom nazbyt pozytywne informacje zwrotne, aby zwiększyć ich pewność siebie. Zdarza się, że lekarze stawiają nieco na wyrost optymistyczne diagnozy, aby dodać otuchy pacjentom. Bywa, że władze ukrywają potencjalne zagrożenie w zakresie bezpieczeństwa w celu zapobiegnięcia wybuchowi paniki. To dość prawdopodobne scenariusze, w których jedna ze stron kłamie, mając nadzieję, że pomoże tej drugiej.

Z drugiej strony powiedzenie prawdy, nawet tej niewygodnej, mogłoby przynieść pozytywne efekty. Szczera krytyka pracownika może podziałać na niego motywująco i zachęcić go do doskonalenia się. Uczciwa diagnoza może wzbudzić w pacjencie chęć do leczenia, a  obywatele, mając świadomość zagrożeń, mogą zaangażować się w działania, które je zminimalizują.

Skąd więc wiadomo, kiedy kłamstwo w dobrej wierze jest czymś dobrym?

Zdaniem niektórych oszustwo nigdy nie jest etyczne, szczególnie w dzisiejszym środowisku korporacyjnym. Liczne doniesienia o przypadkach fałszerstw, łapownictwa i naruszeń prywatności powodują, że słowo „transparentność” weszło na stałe do słownika organizacji. Publiczne ujawnienie oszustwa może poważnie zaszkodzić reputacji.

Jednak życie codzienne stawia nas, jak to określa komik Jerry Seinfeld, w „sytuacjach, w których trzeba kłamać”. Na przykład, jeśli ktoś w dniu swojego ślubu zapyta nas, jak wygląda, jedyną możliwą do zaakceptowania odpowiedzią jest: „Wyglądasz świetnie”, bez względu na to, czy to prawda, czy nie.

Co jednak, jeśli twój szef zapytał cię o opinię na temat prezentacji, którą ma przedstawić na ważnym spotkaniu za kilka tygodni, a która twoim zdaniem jest niedopracowana? To zupełnie odmienna sytuacja. Nawet jeśli każde z was odczuje dyskomfort związany z twoim negatywnym zdaniem, to jest jeszcze na tyle dużo czasu do spotkania, że można uniknąć ewentualnego wstydu i poprawić prezentację. Z punktu widzenia szefa (i być może firmy) zapobiegnięcie kompromitacji może być ważniejsze niż uniknięcie dyskomfortu związanego z otrzymaniem krytyki.

W takim przypadku powiedzenie komuś, że wykonał świetną robotę, można uważać za paternalistyczne kłamstwo – czyli kłamstwo, które wymaga od osoby oszukującej założenia, że działanie to leży w najlepszym interesie osoby, która została oszukana.

Informacje zwrotne są bardzo ważne! »

Szkolenie online ICAN Business Advisor - Informacja zwrotna 

Czym właściwie jest feedback i dlaczego jest tak ważny?
Jak prawidłowo otrzymywać i przekazywać informację zwrotną?
Szkolenie zawiera 6 lekcji, dzięki którym zdobędziesz jedną z najważniejszych umiejętności w biznesie: udzielanie i otrzymywanie feedbacku.

Produkt cyfrowy - dostęp ważny przez 3 miesiące od daty zakupu.

W naszym najnowszym artykule opublikowanym w czasopiśmie Organizational Behavior and Human Decision Processes (opartym na siedmiu badaniach z udziałem ponad 2000 uczestników) ustaliliśmy, że paternalistyczne kłamstwa spotykają się z silną niechęcią oszukanych osób. W kilku eksperymentach uczestnicy zostali zestawieni z partnerami („informatorami”), którzy mieli możliwość skłamania lub powiedzenia prawdy, aby pomóc uczestnikom w zdobyciu różnych nagród. Na przykład w jednym z badań informator miał podać wynik rzutu monetą, mogąc to zrobić uczciwie lub nieuczciwie. Jeśli informator szczerze przedstawił wynik rzutu monetą, uczestnik dostawał jeden los o wartości 10 dol. na loterię, która miała się odbyć tego samego dnia; jeśli informator skłamał, uczestnik dostawał los o wartości 30 dol., natomiast losowanie miało się odbyć za trzy miesiące od tego dnia.

Wybór – szansa na zdobycie 10 dol. teraz lub 30 dol. później – wymaga od informatora tego, aby podejmując decyzję o kłamstwie, założył, co jest najlepsze dla partnera. Odpowiada to wielu sytuacjom w realnym świecie, np. gdy doradca finansowy kłamie klientowi, aby zachęcić go do zaoszczędzenia pieniędzy na przyszłość.

Pomimo dobrych intencji kłamstwo to ma charakter paternalistyczny, ponieważ opiera się na założeniu, że klient wolałby przyszłe oszczędności niż natychmiastowy dostęp do gotówki. Odkryliśmy, że informatorzy, którzy kłamali w takiej sytuacji, byli postrzegani jako mniej moralni niż ci, którzy mówili prawdę. U podstaw tej oceny leżą trzy konkretne wnioski. Przede wszystkim uczestnicy wierzyli, że paternalistyczni kłamcy nie mieli dobrych intencji, naruszali ich autonomię oraz błędnie rozumieli ich preferencje. W innym badaniu ustaliliśmy też, że uczestnicy byli faktycznie mniej zadowoleni z otrzymanej nagrody, jeśli była ona wynikiem paternalistycznego kłamstwa.

Co ważne, nie wszystkie kłamstwa spotykają się z tak negatywną oceną. W naszych eksperymentach niektórzy uczestnicy dowiedzieli się, że szczera lub nieszczera deklaracja informatora wpłynęła na liczbę zdobytych przez uczestnika losów, a nie na to, do której loterii zostały one zgłoszone. W tym przypadku nie było żadnych wątpliwości co do tego, że kłamstwo pomogłoby uczestnikowi – każdy wolał otrzymać więcej losów niż mniej. W tej sytuacji kłamstwo nie było postrzegane jako mniej moralne niż powiedzenie prawdy i nie powodowało tych samych negatywnych wniosków.

Przejmij kontrolę nad swoim mózgiem i wyzwól swój potencjał »

Umysł Lidera 

Umysł lidera (The Leading Brain)
Wykorzystaj przełomowe odkrycia neuronauk, które zmieniają podejście do zarządzania sobą i innymi
Książka dla Trenera 2018 w prestiżowym konkursie Polskiego Towarzystwa Trenerów Biznesu.
Najlepsza książka biznesowa 2017 roku w kategorii Zarządzanie wg startegy+business.
Lektura obowiązkowa dla osób, które chcą pokonać swoje ograniczenia i poznać szczyt swoich możliwości!

Z naszych badań wynikają pewne konkretne pomysły na kroki, które można wykonać, aby ustalić, czy kłamstwa mają charakter paternalistyczny (a więc czy zostaną przyjęte z zadowoleniem, czy też spotkają się z niechęcią). Aby to ustalić, musisz zadać sobie kilka pytań:

1. Czy możesz bezpiecznie założyć, że efekt spowodowany kłamstwem przyniósłby innym więcej korzyści niż efekt powiedzenia prawdy? Jeśli nie, powiedz prawdę.

Czasami odpowiedź na to pytanie będzie oczywista. Wiara danej osoby w to, że prezentuje się atrakcyjnie w dniu swojego ślubu, jest zdecydowanie lepsza niż przekonanie, że tak nie jest, a zdobycie dwóch losów na loterię jest lepsze niż zdobycie jednego. W takich przypadkach prawdopodobnie przyjmie się kłamstwo.

W wielu innych przypadkach odpowiedź nie będzie już tak oczywista. Jeśli więc nie masz pewności, że większość osób preferuje efekt związany z kłamstwem, zastanów się nad zapytaniem o to innych. W przypadku rozbieżności opinii powiedz prawdę.

2. Czy wiesz, że osoba, z którą rozmawiasz na dany temat, woli pocieszenie niż szczerość? Jeśli nie, skłoń się ku szczerości.

Pamiętaj, że możesz poznać preferencje innych, po prostu o nie pytając. Zastanów się nad zapytaniem współpracowników oraz członków rodziny, jakiego rodzaju informacja zwrotna im odpowiada, jak również kiedy i dlaczego mogliby woleć konstruktywną krytykę od pocieszenia. Możesz np. zapytać swojego partnera lub partnerkę, czy naprawdę chce wiedzieć, jak wygląda, gdy cię o to pyta; z kolei lekarz może zapytać pacjentów, czy wolą rozmawiać o rokowaniach, czy skoncentrować się na możliwościach leczenia.

Przeprowadziliśmy kilka badań poświęconych paternalistycznym kłamstwom w relacjach z osobami bliskimi i w relacjach zawodowych, z których wynika, że ludzie chętniej przyjmują kłamstwo informatora, jeśli poprzedziła je otwarta rozmowa na temat preferencji danej osoby. Na przykład w jednym z badań ustaliliśmy, że ludzie mają o wiele większy szacunek dla lekarza, który dał pacjentowi fałszywą nadzieję, jeśli wcześniej omówił z pacjentem jego preferencje, w przeciwieństwie do tego, który je po prostu założył.

3. Czy masz pewność, że obiekt kłamstwa wie, iż zależy ci na jego najlepszym interesie? Jeśli nie, każda próba uzasadnienia kłamstwa może się okazać nieskuteczna.

Po złapaniu na kłamstwie (paternalistycznym lub innym) ludzie często się bronią, mówiąc, że skłamali, aby chronić drugą osobę. Ale zanim skłamiesz, aby chronić czyjeś interesy lub uczucia, zastanów się nie tylko nad tym, czy kłamiesz, aby chronić tę osobę, ale również czy ta osoba uwierzy ci, jeśli kłamstwo wyjdzie na jaw, że było ono wypowiedziane w dobrej wierze. W kilku badaniach odkryliśmy, że ludzie nie są skłonni wierzyć w dobre intencje paternalistycznych kłamstw i źle na nie reagują, nawet jeśli kłamca wyraził swoje dobre intencje. Łatwiej było im w nie uwierzyć, kiedy wypowiadały je osoby dobrze im znane lub mające opinię osób pomocnych i życzliwych.

Mimo że paternalistyczne kłamstwa często są wypowiadane w dobrej intencji, w przypadku ich wykrycia zwykle przynoszą odwrotny skutek. Kłamstwo może być pomocne, gdy nie ma wątpliwości co do wynikających z niego korzyści dla osób, których dotyczy. Niemniej w większości przypadków najlepszą polityką jest szczerość.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Jak często kłamiesz »

Czy ludzie naprawdę chcą szczerości? 

Peter Bregman

Czy szczerość zawsze popłaca? A może jednak warto czasem skłamać? Kto dzięki temu wygrywa i dlaczego?

Dziękujemy, że jesteś z nami! Cieszymy się, że interesują cię treści dostarczane przez „Harvard Business Review Polska”. Każdego dnia dajemy ci sprawdzone rozwiązania problemów biznesowych. Nie chcesz przegapić żadnej praktycznej wskazówki? Zapisz się na nasz newsletter! Sprawdź hbrp.pl/newsletter.

Dziękujemy, że jesteś z nami! Cieszymy się, że jako zalogowany użytkownik sięgasz po praktyczne treści dostarczane przez „Harvard Business Review Polska”. Każdego dnia staramy się wyposażać cię w sprawdzone rozwiązania problemów biznesowych. Zostań prenumeratorem HBRP i ciesz się wiedzą bez ograniczeń. Sprawdź na hbrp.pl/prenumerata.

Dziękujemy, że jesteś z nami! Jako prenumerator „Harvard Business Review Polska” wiesz, że każdego dnia wyposażamy cię w sprawdzone rozwiązania problemów biznesowych. Nie chcesz przegapić żadnej praktycznej wskazówki? Zapisz się na nasz newsletter! Więcej na hbrp.pl/newsletter.

Powiązane artykuły


Bądź na bieżąco


Najpopularniejsze tematy