X
Zdobądź pewne komepetencje w niepewnych czasach
30 szkoleń tematycznych online.
Nawet 5 szkoleń w cenie 1!
87,6% zadowolonych klientów
Kup >>
300 od 59

Polscy przedsiębiorcy, mimo dość szerokiej oferty rynkowej, mają raczej tradycyjne podejście do finansowania działalności. Najczęściej korzystają z różnych form kredytów bankowych, których niewątpliwa popularność wynika między innymi z tego, że są dla nich zrozumiałe.

Polski sektor przedsiębiorstw jest zdominowany przez mikroprzedsiębiorstwa. Ich udział w strukturze wszystkich działających firm w kraju wynosi aż 96,2% – wynika z badań zamieszczonych w ubiegłorocznej publikacji PARP „Raport o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce”. Być może właśnie tak silnia reprezentacja mikrofirm w krajobrazie polskiej przedsiębiorczości sprawia, że dane dotyczące najbardziej popularnych źródeł finansowania działalności i rozwoju biznesu wskazują przede wszystkim na środki własne. Drugim źródłem są różnego typu kredyty. Inne formy cieszą się umiarkowanym zainteresowaniem. Dlaczego tak się dzieje? Dostępne badania pokazują, że głównie strach, brak doświadczenia, a często i wiedzy, sprawia, że zarządzający z sektora mikro- i małych firm nie potrafią wybrać innego, bardziej odpowiedniego finansowania działalności. W przypadku średnich i dużych przedsiębiorstw przyczyny są bardziej złożone. Sposób finansowania zależy na przykład od fazy rozwoju przedsiębiorstwa oraz rodzaju i ryzyka projektu, który potrzebuje wsparcia. Na decyzje wpływają:  

  • dostępność kapitału – zależy od spełnienia przez firmę określonych warunków, na przykład od proponowanych zabezpieczeń, gwarancji czy ubezpieczenia;

  • warunki spłaty – w momencie sięgania po finansowanie trudno przewidzieć przyszłe zdarzenia w firmie; wystarczy szkoda na dużą skalę lub krach rynkowy, aby załamała się obsługa długu, dlatego ważnym kryterium jest możliwość elastycznego zwiększania dopływu środków finansowych oraz dopasowania płatności do aktualnych możliwości firmy;

  • całkowity koszt kapitału – pożyczone pieniądze trzeba zwrócić nie tylko do wartości nominalnej; dług zwiększają odsetki, koszty manipulacyjne, prowizja, ubezpieczenie;

  • skutki wynikające z zastosowanej dźwigni finansowej – finansowanie rozwoju za pomocą kapitału zewnętrznego może poprawić efektywność kapitału własnego, ale wiąże się też z ryzykiem między innymi utraty płynności;

  • ryzyko finansowania długiem, wynikające z wyboru źródła finansowania – poziom podejmowanego ryzyka zależy od wielu czynników, zazwyczaj jednak im większa jest organizacja, w tym większym stopniu może sobie pozwolić na finansowanie się trudniej dostępnym kapitałem obcym, ponieważ posiadane przez nią zasoby stanowią dla wierzycieli zabezpieczenie zwrotu środków.

W praktyce na początku działalności przedsiębiorstwa są najczęściej finansowane ze środków własnych założycieli i ich rodzin oraz z wypracowywanych zysków, dopiero rosnące potrzeby inwestycyjne zmuszają je do sięgania po środki zewnętrzne. A oferta jest bogata. Poza kredytami i pożyczkami do dyspozycji przedsiębiorców stoi szereg ciekawych instrumentów, które w określonej sytuacji mogą być lepszym wyborem.

Struktura finansowania

Potrzeby finansowe przedsiębiorstw wynikają z różnych przyczyn i mają różne cele: na start, na działalność operacyjną albo inwestycyjną, w tym na prowadzenie badań, na inwestycje w kapitał intelektualny, dokapitalizowanie albo rozszerzenie działalności, inwestycje w produkty lub majątek trwały, na działalność zagraniczną lub przejęcia, restrukturyzację albo dywersyfikację biznesu i wiele innych. Umiejętne zarządzanie strukturą finansowania firmy wymaga od kadry kierowniczej zarówno dużej wiedzy, jak i doświadczenia.

Wybór sposobu finansowania można rozpatrywać pod kątem źródła pochodzenia pieniędzy (wewnętrzne vs zewnętrzne), czasu (krótkoterminowe vs długoterminowe) lub prawa własności (własne vs obce) (zobacz ramkę Formy finansowania przedsiębiorstw).

Kapitał własny (equity) jest podstawową i najprostszą formą finansowania przedsiębiorstwa w początkowej fazie, jest bezzwrotny i daje prawo do udziału w zyskach. Jego cechą charakterystyczną jest długoterminowe zaangażowanie, statyczność oraz trwałe powiązanie z funkcjonowaniem firmy. Kapitały własne występują w zależności od formy prawnej prowadzonej działalności pod różnymi nazwami, np. w spółkach osobowych jest to kapitał własny, a w spółkach kapitałowych nosi nazwę kapitału zakładowego, zapasowego lub rezerwowego. W postaci gotówki i/lub majątku trwałego mogą go wnieść do firmy właściciele lub wspólnicy. Może też pochodzić z wypracowanych zysków z lat poprzednich albo z emisji akcji czy wprowadzenia inwestora finansowego (np. anioła biznesu, funduszu venture capital) bądź branżowego. Jego zaletami są brak konieczności regulowania zobowiązań wynikających z oprocentowania pożyczonych pieniędzy oraz prosta forma pozyskania (zysk, wkłady własne). W połączeniu z dopuszczeniem do biznesu inwestora zewnętrznego daje szansę na bardzo dynamiczny wzrost wartości firmy. Niestety, ma wady. Finansowanie kapitałem własnym jest droższe niż zewnętrznym, a środki na zaplanowany cel mogą być niewystarczające lub dostęp do nich chwilowo zablokowany. Może też zdarzyć się tak, że inwestorzy będą chcieli mocno ingerować w zarządzanie.

Kapitał obcy natomiast pozostaje w dyspozycji przedsiębiorstwa przez określony czas, a pożyczone pieniądze razem z odsetkami trzeba spłacać w ściśle określonych terminach, bez względu na płynność finansową przedsiębiorstwa. Inaczej wierzyciele mogą postawić je w stan upadłości. Trzeba też dysponować wymaganymi zabezpieczeniami właśnie na wypadek niewypłacalności. Z kolei zaletą tej formy finansowania jest możliwość skorzystania z tzw. tarczy podatkowej. Umiejętne korzystanie z kapitału obcego i wykorzystanie efektu dźwigni finansowej może pozytywnie wpłynąć na rentowność kapitałów własnych.

Kapitały obce mogą być krótko- i długoterminowe. W pierwszym przypadku w grę wchodzą kredyty bankowe i kredyty od dostawców, pożyczki, zobowiązania odnawialne, faktoring, krótkoterminowe papiery dłużne oraz pożyczki od osób prywatnych (rodzina, znajomi). W drugim – również kredyty bankowe, ale też leasing, poręczenie kredytowe, obligacje, dotacje i subwencje czy środki z funduszy pomocniczych.

Finansowanie hybrydowe (mezzanine) łączy w sobie tradycyjne formy pozyskiwania kapitału obcego z kapitałem własnym i wypełnia lukę między nimi. Typowym instrumentem są obligacje zamienne, które dają właścicielowi prawo (nie obowiązek) zamiany obligacji na wcześniej ustaloną ilość akcji w określonym czasie, tak aby mógł zrealizować zysk.

Finansowanie wewnętrzne to finansowanie w ramach przedsiębiorstwa, pozyskane wskutek przekształceń majątkowych oraz gromadzenia kapitału. Do głównych źródeł wewnętrznych należą zatrzymane zyski oraz amortyzacja. Z kolei przekształcenia majątkowe nie prowadzą bezpośrednio do wzrostu kapitału, a raczej do polepszenia płynności finansowej.

Finansowanie zewnętrzne warto wykorzystywać w procesach rozwojowych, kiedy potrzebne są już naprawdę duże pieniądze. Innym kryterium może być czas, przez jaki dana organizacja dysponuje pożyczonymi środkami. Kapitał długoterminowy ma zwykle zapadalność powyżej jednego roku, a cechą kapitału krótkoterminowego jest okres spłaty do jednego roku.

Formy finansowania przedsiębiorstw

Po pieniądze na rozwój firmy sięgają do własnej kieszeni

Mniej popularne instrumenty finansowania

Najlepiej rozpoznany sposób finansowania zewnętrznego i – jak wspomnieliśmy – najbardziej popularny to kredyt kupiecki, czyli zakup towarów z odroczonym terminem płatności (jedna z podstawowych form płatności w rozliczeniach z kontrahentami, ale obciążona dużym ryzykiem utraty płynności przez firmę, która go udziela), oraz kredyty bankowe lub instrumenty podobne do nich, ale niewymagające spełnienia licznych formalności, jak np. pożyczka (mogą jej udzielać osoby fizyczne i prawne, reguluje ją Kodeks cywilny, zabezpieczeniem może być poręczenie oferowane przez centralne i regionalne instytucje, jak Bank Gospodarstwa Krajowego, czy fundusze poręczeniowe, weksel, dobrowolne poddanie się egzekucji, zastaw albo zastaw rejestrowy), leasing czy faktoring. Po inne, bardziej skomplikowane lub uzupełniające, firmy sięgają dużo rzadziej i z reguły we współpracy z zewnętrznym doradcą.

Sekurytyzacja jest pozabilansową metodą pozyskiwania kapitału na cele inwestycyjne i obrotowe. W dużym uproszczeniu metoda polega na przekształceniu wyodrębnionych aktywów w papiery wartościowe, które mogą stać się przedmiotem obrotu na rynku kapitałowym. W praktyce oznacza to przekazanie wierzytelności (w formie sprzedaży lub subpartycypacji) do podmiotu sekurytyzacyjnego. Sekurytyzacja pozwala na dywersyfikację i efektywne zarządzanie aktywami, co prowadzi do poprawy rentowności. To tańsze od kredytu źródło pozyskiwania dużych środków, ale dostępne raczej dla większych przedsiębiorstw z powodu wysokich kosztów przygotowawczych, stopnia skomplikowania i czasochłonności procesu.

Szeroko rozumiane dotacje i subwencje zaliczają się do tzw. pomocy publicznej przyznawanej przez państwo pojedynczym przedsiębiorstwom lub ich grupom. Jest jedną z form ingerowania w wolny rynek, więc zasady jej przyznawania muszą być takie, by nie miały nadmiernego wpływu na poziom konkurencyjności wspieranego podmiotu. Państwo nie ma dowolności w wyborze rodzaju pomocy, jakiej może udzielać, ponieważ dopuszczone są tylko trzy jej rodzaje: sektorowa, regionalna lub horyzontalna. To, który rodzaj zostanie przyznany, zależy od celu, na jaki będą przeznaczone środki pomocowe. Katalog form pomocy jest bardzo szeroki i otwarty – cały czas pojawiają się nowe sposoby wspierania przedsiębiorców. Mogą to być zwolnienia od podatku, pożyczki, gwarancje i poręczenia skarbu państwa, dotacje czy preferencyjne warunki dostępu do infrastruktury publicznej.

Obok korzyści, korzystanie z pomocy publicznej wiąże się z licznymi obowiązkami – każdą pomoc publiczną trzeba przeznaczyć na cel określony we wniosku i odrębnie dokładnie rozliczyć. Błędy mogą skutkować nawet koniecznością zwrotu pomocy.

Szczególną postacią wsparcia publicznego są środki pochodzące z UE, dystrybuowane na poziomie unijnym, krajowym i regionalnym. W sumie na rozwój przedsiębiorstw w perspektywie finansowej 2014–2020 zostanie przeznaczonych 20 mld euro. Głównymi formami wsparcia są dotacje oraz w mniejszym stopniu pożyczki czy poręczenia i gwarancje. Wsparcie dla przedsiębiorców oferowane jest głównie w ramach Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, Programu Operacyjny Rozwój Polski Wschodniej oraz regionalnych programów operacyjnych.

Dotacje są najczęściej udzielane na badania i rozwój oraz innowacje (tzw. B+R+I) czy inwestycje. Możliwe są także niefinansowe formy pomocy, czyli tak zwane wsparcie miękkie. Obejmuje ono w szczególności różnego rodzaju szkolenia i doradztwo oferowane przedsiębiorcom.

Rozdziałem funduszy unijnych zajmują się z reguły agencje rządowe lub poszczególne ministerstwa, a na poziomie regionalnym – głównie agencje rozwoju regionalnego podległe urzędom wojewódzkim. Fundusze unijne dystrybuowane są także przez inne podmioty, np. banki współpracujące z Europejskim Bankiem Odbudowy i Rozwoju (program COSME), samą Komisję Europejską (Horyzont 2020), urzędy pracy czy organizacje pozarządowe. Wsparcie to jest kierowane głównie do małych i średnich przedsiębiorstw. Instrumenty pomocy obejmują praktycznie wszystkie fazy rozwoju działalności przedsiębiorstwa, a więc każda firma może znaleźć dla siebie finansowanie. Priorytetem jest jednak B+R+I, na co Komisja Europejska kładzie szczególny nacisk.

Forfaiting jest szczególną formą sprzedaży wierzytelności w zamian za określoną cenę. Nabywcą może być osoba fizyczna i osoba prawna. Do umowy należy stosować przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące sprzedaży i cesji wierzytelności. Przedmiotem umowy forfaitingu jest wierzytelność pieniężna, która spełnia kilka warunków. Wynika z transakcji handlowej lub leasingowej; jest bezsporna, nieprzeterminowana i nieobciążona, a jej zbywalność nie jest ograniczona; jest zabezpieczona przez bank poręczeniem na wekslu, gwarancją, akredytywą, wekslem wystawionym przez bank lub wekslem trasowanym (wystawca wskazuje, kto ma zapłacić za weksel i na czyją rzecz).

W transakcji forfaitingowej biorą udział cztery podmioty: zbywca wierzytelności, zwany również forfetystą (forfaitystą), forfaiter, czyli bank kupujący wierzytelność, dłużnik forfaitingowy, czyli podmiot, który jest zobowiązany do zapłaty za dobra lub usługi dostarczone/zrealizowane przez zbywcę wierzytelności, oraz gwarant – bank dokonujący poręczenia wekslowego. Forfaiting daje wiele dodatkowych korzyści, które w przypadku tradycyjnych form finansowania są nieosiągalne – pozwala wyeliminować ryzyko handlowe i polityczne związane transakcją sprzedaży, ryzyko stóp procentowych, a dzięki finansowaniu pełnej wartości kontraktu daje możliwość oferowania odbiorcom korzystnych warunków płatności. Pozwala na udzielanie kontrahentom długich kredytów kupieckich i tym samym polepsza konkurencyjność eksportu/sprzedaży. Dodatkową korzyścią płynącą z forfaitingu jest możliwość uproszczenia rozliczeń kontraktowych.

Umiejętne zarządzanie strukturą finansowania firmy wymaga od kadry kierowniczej zarówno dużej wiedzy, jak i doświadczenia.

Po pieniądze na rozwój firmy sięgają do własnej kieszeni

Forfaiting nie jest jednak dla wszystkich. Skierowany jest głównie do większych przedsiębiorstw eksporterów i importerów (choć możliwy jest też forfaiting krajowy) na finansowanie wierzytelności najczęściej handlowych średnio- i długoterminowych o dużej wartości.

Franczyza (franchising) jest niekonwencjonalnym źródłem finansowania działalności. Franczyzodawca wnosi do firmy franczyzobiorcy kapitał w postaci prawa do korzystania z jego marki, znaków towarowych i innych dóbr własności przemysłowej, modelu biznesowego, know‑how, wiedzy biznesowej i technologicznej oraz wsparcia operacyjnego, marketingowego czy organizacyjnego. Z kolei franczyzobiorca jest zmuszony do ponoszenia świadczeń pieniężnych na rzecz franczyzodawcy i prowadzenia działalności w zgodzie z zasadami określonymi przez franczyzodawcę. Jest to dobra forma prowadzenia działalności gospodarczej przez mało doświadczonych przedsiębiorców, którzy mogą skorzystać z szerokiego wsparcia franczyzodawcy.

Crowdfunding sprawdza się głównie w działalności społecznej, ale korzystają z niego również przedsiębiorstwa, które chcą sfinansować projekt dzięki pieniądzom pozyskanym od internautów, oferując w zamian określone korzyści – np. gotowy produkt lub zniżkę przy jego zakupie, kiedy wejdzie do sprzedaży. Cechą charakterystyczna crowdfundingu jest duża liczba często niewielkich wpłat, a całość operacji prowadzona jest za pośrednictwem platform internetowych bądź portali społecznościowych. Gama finansowanych w ten sposób projektów jest szeroka, ale z reguły dotyczą one niesztampowych, rozpalających zbiorową wyobraźnię rozwiązań. To stosunkowo łatwo dostępna forma finansowania dla różnych grup przedsiębiorstw, jak i osób zainteresowanych rozpoczęciem działalności gospodarczej, pozwalająca na wprowadzenie na rynek innowacyjnych produktów, dla których została zidentyfikowana potencjalna nisza rynkowa.

Fundusze podwyższonego ryzyka, czyli private equity i venture capital, oprócz środków finansowych, które zwiększają kapitały własne firm, oferują często przedsiębiorstwom profesjonalne doradztwo ekonomiczne, pomoc prawną oraz wysokiej jakości kadrę menedżerską. Zwiększa to wiarygodność tych firm i dostęp do innych źródeł finansowania. Zakres udzielanej pomocy jest uzależniony od charakteru inwestycji oraz sposobu funkcjonowania funduszu.

Inwestorzy venture capital są skłonni inwestować w projekty bardziej ryzykowne i młode firmy, często w fazie zalążkowej czy start‑upu, o mniejszej płynności i skali działalności, jednak wysokiej oczekiwanej stopie wzrostu. Takie podmioty nie mają szans na finansowanie z tradycyjnych źródeł. W zamian oczekują wyższych stóp zwrotu, które najczęściej realizują przez sprzedaż inwestycji (spółki) po okresie znacznego wzrostu jej wartości.

Z kolei typowe fundusze private equity zachowują się bardziej ostrożnie, zgadzając się jednocześnie na niższe zyski, angażują się w firmy bardziej ustabilizowane, w późniejszej fazie rozwoju. Zaangażowanie PA/VC ogranicza swobodę właścicieli i zarządzających w zażądaniu firmą, jednak korzyści w postaci wsparcia finansowego i pozafinansowego zdają się przeważać. Oczywiście wszystko zależy od konkretnej spółki, pomysłu na biznes czy kompetencji właścicieli oraz potencjału rynkowego.

Poręczenia są formą zabezpieczenia spłaty należności dla instytucji, które udzielają kredytu czy pożyczki. Poręczenia można uzyskać z Banku Gospodarstwa Krajowego i funduszy poręczeniowych. Ich istotą jest umożliwienie zaciągnięcia kredytu tym organizacjom, które w innej sytuacji nie miałyby szans na finansowanie, np. start‑upy, mikro- czy małe i średnie firmy, które posiadają zdolność kredytową, ale nie mają odpowiednich zabezpieczeń. Poręczenia służą do finansowania działalności bieżącej i rozwojowej firm.

New Connect jest rynkiem zorganizowanym prowadzonym przez Giełdę Papierów Wartościowych, skierowanym do małych i średnich firm na wczesnych etapach rozwoju, ale mających duże perspektywy wzrostu dzięki innowacjom. Dostęp do finansowania może im ten wzrost umożliwić lub przyspieszyć. Rynek New Connect oferuje pozyskanie tańszego finansowania oraz mniej rozbudowane wymogi i obowiązki formalne w relacji do rynku podstawowego GPW. Skierowany jest do firm, które nie mają wystarczającej wiarygodności kredytowej i długiej historia działalności, przez co nie mogą korzystać z innych form finansowania.


Przedsiębiorczość w Polsce nie może narzekać na brak dostępu do kapitału. Rozwinięty rynek finansowy daje wiele możliwości zasilenia firm w dodatkowe środki, które ułatwią bieżące funkcjonowanie i realizację projektów rozwojowych. Źródła komercyjne, jak i publiczne oferują instrumenty finansowe dostosowane do firm każdej wielkości i na każdym etapie rozwoju. Popularne formy finansowania zewnętrznego, jak: kredyty, pożyczki, leasing czy faktoring, mogą być uzupełniane przez tańsze, bardziej dostępne czy lepiej dostosowane do potrzeb instrumenty.

Przeczytaj pozostałe artykuły raportu »

Powiedz, gdzie jesteś i ile potrzebujesz 

Ewa Mochocka PL

Sukces przedsiębiorstwa jest uzależniony od właściwego doboru źródeł i narzędzi finansowania dla prowadzonej działalności.

ASI — możliwości dla inwestorów i przedsiębiorców 

Mariusz Bagiński PL

Zmiany w ustawodawstwie UE i Polski umożliwiły tworzenie organizacji prowadzących zbiorową działalność inwestycyjną w formie spółek handlowych oraz uregulowały zasady ich funkcjonowania.

Niestandardowe rozwiązania finansowe 

Bank może zaspokoić potrzeby finansowe przedsiębiorstwa, oferując mu niestandardowe konstrukcje finansowania. 

Dziękujemy, że jesteś z nami! Cieszymy się, że interesują cię treści dostarczane przez „Harvard Business Review Polska”. Każdego dnia dajemy ci sprawdzone rozwiązania problemów biznesowych. Nie chcesz przegapić żadnej praktycznej wskazówki? Zapisz się na nasz newsletter! Sprawdź hbrp.pl/newsletter.

Dziękujemy, że jesteś z nami! Cieszymy się, że jako zalogowany użytkownik sięgasz po praktyczne treści dostarczane przez „Harvard Business Review Polska”. Każdego dnia staramy się wyposażać cię w sprawdzone rozwiązania problemów biznesowych. Zostań prenumeratorem HBRP i ciesz się wiedzą bez ograniczeń. Sprawdź na hbrp.pl/prenumerata.

Dziękujemy, że jesteś z nami! Jako prenumerator „Harvard Business Review Polska” wiesz, że każdego dnia wyposażamy cię w sprawdzone rozwiązania problemów biznesowych. Nie chcesz przegapić żadnej praktycznej wskazówki? Zapisz się na nasz newsletter! Więcej na hbrp.pl/newsletter.

Powiązane artykuły


Bądź na bieżąco


Najpopularniejsze tematy