X
Następny artykuł dla ciebie

Blisko cztery lata temu na posiedzeniu Zgromadzenia Ogólnego ONZ w Nowym Jorku przyjęto Agendę 2030 na rzecz zrównoważonego rozwoju. W jej ramach wyznaczono 17 celów, które stały się ważnym drogowskazem dla biznesu. Redakcja „Harvard Business Review Polska” we współpracy z Forum Odpowiedzialnego Biznesu postanowiła sprawdzić, jak polski biznes mierzy się z tymi wyzwaniami.

Coraz więcej firm w Polsce poświęca uwagę społecznej odpowiedzialności i zrównoważonemu rozwojowi biznesu. Świadczy o tym chociażby nieustannie wzrastająca liczba dobrych praktyk zgłaszana do corocznego raportu „Odpowiedzialny Biznes w Polsce. Dobre Praktyki”, przygotowywanego przez Forum Odpowiedzialnego Biznesu. W ubiegłorocznej edycji po raz pierwszy liczba działań zgłoszonych przez firmy przekroczyła 1000, a w tym roku –1500. W tegorocznej edycji znalazło się aż 1549 praktyk (826 nowych i 723 długoletnie) zgłoszonych przez 229 firm.

Dziękujemy, że jesteś z nami! Cieszymy się, że interesują cię treści dostarczane przez „Harvard Business Review Polska”. Każdego dnia dajemy ci sprawdzone rozwiązania problemów biznesowych. Nie chcesz przegapić żadnej praktycznej wskazówki? Zapisz się na nasz newsletter! Sprawdź hbrp.pl/newsletter.

Dziękujemy, że jesteś z nami! Cieszymy się, że jako zalogowany użytkownik sięgasz po praktyczne treści dostarczane przez „Harvard Business Review Polska”. Każdego dnia staramy się wyposażać cię w sprawdzone rozwiązania problemów biznesowych. Zostań prenumeratorem HBRP i ciesz się wiedzą bez ograniczeń. Sprawdź na hbrp.pl/prenumerata.

Dziękujemy, że jesteś z nami! Jako prenumerator „Harvard Business Review Polska” wiesz, że każdego dnia wyposażamy cię w sprawdzone rozwiązania problemów biznesowych. Nie chcesz przegapić żadnej praktycznej wskazówki? Zapisz się na nasz newsletter! Więcej na hbrp.pl/newsletter.

To mniej więcej 30‑procentowy wzrost w stosunku do roku ubiegłego, kiedy 177 firm przesłało 639 nowych i 551 długoletnich praktyk. Marzena Strzelczak, dyrektor generalna Forum Odpowiedzialnego Biznesu, zwraca uwagę, że coraz więcej małych i średnich firm zgłasza dobre praktyki. „Spośród firm, które podzieliły się najlepszymi praktyki, prawie 60 to przedsiębiorstwa małe lub średnie. Największa firma, która zgłosiła dobre praktyki, zatrudnia około 60 tysięcy osób, najmniejsza to jednoosobowa działalność – podkreśla Marzena Strzelczak. – Oznacza to, że wielkość firmy nie stanowi dziś przeszkody w tym, żeby prowadzić biznes w sposób odpowiedzialny. Co ciekawe, również coraz więcej nowych przedsiębiorstw, w tym start‑upów, odpowiedzialność ma wpisaną w model biznesowy”.

Podobnie jak w dwóch poprzednich edycjach polskie firmy najbardziej aktywnie działają na rzecz realizacji czwartego celu (dobra jakość edukacji), w ramach którego zostało zgłoszonych aż 351 praktyk, oraz na rzecz realizacji celu trzeciego (dobre zdrowie i jakość życia), w związku z którym zgłoszono 317 praktyk. Do najczęściej urzeczywistnianych celów należą również cel ósmy – wzrost gospodarczy i godna praca – (214 praktyk), cel dwunasty – odpowiedzialna produkcja i konsumpcja – (175 praktyk) oraz cel jedenasty – zrównoważone miasta i społeczności – (122 praktyki). Warto też zwrócić uwagę na znaczny wzrost liczby praktyk odnoszących się do celu trzynastego – działań w dziedzinie klimatu – z 41 do 115 w najnowszej odsłonie raportu.

Mniej popularny okazał się cel czternasty, odnoszący się do życia pod wodą. Na jego użytek firmy zgłosiły tylko 8 praktyk. Niewiele dobrych doświadczeń zostało również zgłoszonych w ramach celu szóstego – czysta woda i warunki sanitarne – (18) oraz celu piątego – równość płci – (23). Marzena Strzelczak podkreśla jednak, że liczba zgłoszonych praktyk nie powinna być jedynym wyznacznikiem zaangażowania i jakości realizowanych działań. „Choć na rzecz celu trzynastego, związanego z klimatem, zgłoszono aż 115 praktyk, to nasze obserwacje i badania pokazują, że jest to jeden ze słabiej realizowanych celów przez firmy w Polsce. Wiele zgłoszonych praktyk obejmuje działania edukacyjne, które są oczywiście ważne, ale to zdecydowanie za mało, żeby realnie wpłynąć na klimat. Tak naprawdę wyzwaniem w takim kraju jak Polska jest odejście od paliw kopalnych. Niestety, potrzebujemy wielu lat, aby to zmienić. Klimat to zresztą pięta achillesowa wielu organizacji nie tylko w Polsce, ale też na świecie. Spowodowanie, by biznes poważnie podchodził do wyzwań klimatycznych, jest zadaniem globalnym” – tłumaczy Marzena Strzelczak.

Opierając się na danych z raportu Odpowiedzialny Biznes w Polsce. Dobre Praktyki 2018 i na wątkach rozmowy z dyrektor generalną Forum Odpowiedzialnego Biznesu, podsumowujemy realizację konkretnych celów zrównoważonego rozwoju w naszym kraju.

W tym roku kwestie promowania różnorodności i budowania włączających miejsc pracy są licznie reprezentowane w raporcie dobrych praktyk.

Walka z ubóstwem, głodem i nierównościami

Cel nr 1 odnosi się do eliminacji ubóstwa we wszystkich jego formach na całym świecie. Aby przybliżać się do jego osiągnięcia, należy promować zrównoważony wzrost ekonomiczny, czyli na przykład redukować nierówności, budować sprawiedliwy system społeczny, promować odpowiedzialne zarządzanie surowcami naturalnymi i ekosystemami. Z danych GUS wynika, że w 2017 roku poniżej poziomu minimum egzystencji żyło 4,3% osób. W 2016 poniżej tej granicy żyło 4,9% osób, w 2015 – 6,5%, a w 2014 – 7,4%. Spadek odsetka osób żyjących poniżej granicy skrajnego ubóstwa może cieszyć, ale celem jest całkowite jego wyeliminowanie. Polskie firmy zgłosiły do raportu FOB za 2018 rok 41 praktyk dotyczących walki z ubóstwem.

Nieco mniej praktyk, bo 31, zostało zgłoszonych w odniesieniu do celu nr 2 – walki z głodem. Cel ten zakłada eliminację głodu, osiągnięcie bezpieczeństwa żywnościowego, lepsze odżywianie się oraz promocję zrównoważonego rolnictwa. Jest on związany także z celem nr 12, odnoszącym się do odpowiedzialniej konsumpcji i produkcji (do którego przypisanych zostało aż 175 praktyk polskich firm). Okazuje się, że polski biznes chętnie włącza się w akcje związane z ruchem zero waste, dzięki czemu żywność trafia do najuboższych. Przykłady? W 2018 roku sieci handlowe i firmy z sektora HoReCa zdecydowały się na przekazywanie partnerom społecznym, takim jak Caritas i Federacja Polskich Banków Żywności, towarów spożywczych o bliskim upływie przydatności do spożycia. Niektóre firmy z kolei organizują okolicznościowe akcje na rzecz potrzebujących. Pracownicy firmy Groupon, na przykład, w ramach wolontariatu pracowniczego od pięciu lat tworzą drużyny mikołajkowe, które w okresie bożonarodzeniowym przygotowują prezenty dla podopiecznych domów dziecka oraz wspierają zbieranie środków na zakup jedzenia dla osób potrzebujących.

Działania na rzecz zmniejszenia ubóstwa i głodu wiążą się również z celem nr 10, który zakłada walkę z nierównościami – w krajach i między krajami. Chodzi dokładnie o stopniowy wzrost dochodów uzyskiwanych przez najbiedniejsze 40% populacji na poziomie wyższym niż średnia krajowa. Polskie firmy zgłosiły do raportu FOB 91 praktyk związanych z realizacją tego celu.

Biznes nie istnieje bez strategii. »

Wspieranie różnorodności

W tym roku kwestie promowania różnorodności i budowania włączających miejsc pracy są licznie reprezentowane w raporcie dobrych praktyk. Wpisują się one w treść zarówno celu nr 8 – wzrost gospodarczy i godna praca – który zakłada wspieranie stabilnego, zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu gospodarczego (214 praktyk), jak i celu nr 5, dotyczącego równości płci, w ramach którego zgłoszono 23 praktyki. Co ciekawe, praktyk wspierających cel nr 5 było mniej niż w roku poprzednim, ale – jak podkreśla Marzena Strzelczak – nie oznacza to, że temat ten jest przez polski biznes marginalizowany.

„Realizując postulat różnorodności, firmy w Polsce zazwyczaj koncentrują się na kwestiach awansów kobiet i ich reprezentacji na najwyższych szczeblach. To bardzo ważne, ale wzmacnianie pozycji kobiet wymaga kompleksowych działań. Nie tylko zwiększania ich liczby na wysokich stanowiskach – co będzie skutkiem pewnych działań – ale również pomocy w łączeniu obowiązków zawodowych z rodzinnymi. Jednym z ciekawych rozwiązań jest na przykład promocja pełnienia ról opiekuńczych przez mężczyzn (co również przekłada się na rozwój zawodowy kobiet). Obecnie, jak wynika z raportu Pracuj.pl Rodzice w pracy. Życie na pełen etat z 2018 roku, tylko 1% mężczyzn korzysta z dłuższego urlopu (do 12 miesięcy) w porównaniu z ok. 70% kobiet. Biznes ma tutaj bardzo duże pole do popisu – podsumowuje Marzena Strzelczak. – Warto uświadomić sobie, że troska o różnorodność to nie tylko równouprawnienie płci, ale również zarządzanie różnymi pokoleniami w miejscu pracy czy na przykład wspieranie różnych grup wiekowych (zatrudnianie osób 50+). W tym obszarze jest również wiele do zrobienia”.

Jakość życia i edukacji

Aż 317 praktyk polskie firmy zgłosiły w odniesieniu do celu nr 3 – dobre zdrowie i jakość życia – i aż 351 w ramach realizacji celu nr 4 – dobra jakość edukacji. Eksperci są zgodni co do tego, że dostęp do edukacji stanowi fundament dla polepszenia jakości życia i jest jednym z nieodzownych warunków osiągnięcia zrównoważonego rozwoju. Dane UNICEF dotyczące edukacji są jednak zatrważające! W 2016 roku aż 263 miliony dzieci (poniżej 17. roku życia) nie chodziły do szkoły, co stanowi ¹⁄5 (sic!) globalnej populacji dla tej grupy wiekowej. Aż 63 miliony z tej grupy to dzieci w wieku od 6 do 11 lat.

W Polsce dzieci i młodzież mają dostęp do bezpłatnej edukacji. Jej jakość nadal jednak zależy od tego, z jakiej miejscowości (jak dużej) pochodzi dziecko oraz jaka jest sytuacja materialna jego rodziny (dostęp do zajęć dodatkowych, uczestnictwo w kursach językowych). Jakość życia wpływa na wykształcenie, z kolei wykształcenie wpływa na późniejsze odnalezienie się na rynku pracy. Z danych GUS wynika, że w Polsce w 2017 roku wydatki publiczne z budżetu państwa i budżetów samorządowych na oświatę i wychowanie wyniosły 71,9 miliarda złotych, co stanowiło 3,6% PKB.

Jakie działania podejmują polskie firmy w celu wyrównania dostępu do edukacji? Przykładowo Henkel Polska organizuje konkurs grantowy Eko Odkrywcy, skierowany do dzieci i młodzieży z placówek edukacyjnych w całym kraju. Konkurs polega na opracowaniu pomysłu na projekt pozwalający badać i wyjaśniać prawa zachodzące w przyrodzie, który jednocześnie będzie związany z ochroną środowiska. Nagrodą jest grant na realizację projektu przyznawany trzem zespołom. Z kolei zespół, który otrzyma najwięcej głosów w głosowaniu internautów, otrzymuje nagrodę specjalną, którą może być na przykład wyprawa badawcza.

Z jakością życia związany jest również cel nr 6 – czysta woda i warunki sanitarne – (18 praktyk) oraz cel nr 7 – czysta i dostępna energia – który zakłada zapewnienie wszystkim dostępu do źródeł stabilnej, zrównoważonej i nowoczesnej energii po przystępnej cenie (37 praktyk). Pokój, sprawiedliwość i silne instytucje, czyli cel nr 16, w ramach którego zgłoszonych zostało 39 praktyk, również związany jest z jakością życia. Jego realizacja ma bowiem zapewnić wszystkim ludziom dostęp do wymiaru sprawiedliwości. Sprzyja też budowaniu na wszystkich szczeblach skutecznych i odpowiedzialnych instytucji, przeciwstawiających się wykluczaniu.

Jak przyspieszyć realizację Celów Zrównoważonego Rozwoju w Polsce

W publikacjach naukowych można doliczyć się nawet 100 definicji zrównoważonego rozwoju. Według jednej z najpopularniejszych, pochodzącej z tzw. raportu Brundtlanda z 1987 roku, jest to rozwój zaspokajający potrzeby obecnego pokolenia bez ograniczania szansy realizacji potrzeb przyszłych pokoleń.

Nie ma uniwersalnej definicji zrównoważonego rozwoju (zarówno całościowej, jak i jej elementów), która mogłaby być zaakceptowana przez wszystkich. Na przeszkodzie stoją różnice w społecznych preferencjach, poglądach i wyznawanych wartościach. Nie chodzi tu tylko o abstrakcyjne problemy równowagi różnych systemów (np. ekonomicznych bądź ekologicznych) czy o sprawiedliwość międzypokoleniową, ale także o takie kwestie jak nierówności dochodowe. Czy zerowe nierówności są pożądanym stanem oraz czy są możliwe do osiągnięcia i do utrzymania? Z pewnością nie, natomiast trudno jest ustalić, jaki jest optymalny społecznie poziom nierówności.

Problemy z definiowaniem zrównoważonego rozwoju przekładają się na problemy z jego mierzeniem, a te z kolei utrudniają skuteczne wdrożenie tych celów w ramach polityki publicznej. Dobrą ilustracją tego faktu jest Agenda 2030. W 2015 roku kraje członkowskie ONZ podjęły wspólne zobowiązanie do realizacji 17 Celów Zrównoważonego Rozwoju (SDG). Obecnie bezpośrednie stosowanie Agendy 2030 przez rządy (do prowadzenia realnej polityki, nie do działań wizerunkowych) jest praktycznie niemożliwe, co wynika z następujących powodów:

  • Brak podstawy teoretycznej – Cele Zrównoważonego Rozwoju nie są oparte na całościowej analizie teoretycznej, toteż w oficjalnych dokumentach nie ma żadnej informacji o potencjalnych synergiach między celami. Przez to Agenda 2030 nie jest gotowym drogowskazem dla polityki publicznej i wymaga dodatkowych analiz.

  • Ograniczona dostępność wysokiej jakości wskaźników i danych – w przypadku niektórych celów istotnie utrudnia to wiarygodny pomiar zmian, a tym bardziej zmian wywoływanych przez interwencje państwa.

  • Nieprecyzyjna treść Agendy 2030, utrudniająca jednoznaczne przyporządkowanie wskaźników. Według badania International Council for Science „Review of the Sustainable Development Goals: The Science Perspective” z 2015 roku tylko 29% ze 169 zadań wyznaczonych w ramach SDG jest wystarczająco jasno sformułowanych.

Mimo problemów definicyjnych i praktycznych warto poszukiwać jak najlepszych metod mierzenia zrównoważonego rozwoju, gdyż wywiera on coraz większy wpływ na politykę publiczną i na przedsiębiorstwa. Szczególnie potrzebne są takie analizy ilościowe, które mogą bezpośrednio służyć jako drogowskaz dla polityki gospodarczej, społecznej czy skierowanej na ochronę środowiska. Takich publikacji jest wciąż za mało, szczególnie w polskiej literaturze, natomiast zbyt dużo jest opracowań, w których dominują subiektywne oceny wartościujące, niekiedy radykalne.

Jak przyspieszyć realizację Agendy 2030 w Polsce

Na zlecenie Ministerstwa Rozwoju (obecnie MPiT) Deloitte opracował ekspertyzę, której celem było wyznaczenie tzw. akceleratorów zrównoważonego rozwoju. Akceleratory SDG zdefiniowano jako takie obszary polityki publicznej, w których dodatkowe wydatki publiczne lub programy mogą wywołać pozytywny efekt netto w jednym celu lub większej liczbie celów, bez pogarszania wyników w pozostałych. Innymi słowy, są to takie obszary, w których istnieje największy potencjał do poprawy realizacji SDG w Polsce. Zakres analizy obejmował tylko aktywność sektora publicznego, co nie oznacza, że wyłącznie państwo może wspierać osiąganie Celów Zrównoważonego Rozwoju.

Akceleratory zostały wyznaczone na podstawie wieloetapowej analizy ilościowej, na potrzeby której zebrano dane historyczne o blisko 200 wskaźnikach zrównoważonego rozwoju dla Polski za okres 1990–2015. Ze względu na ogrom danych do analizy wykorzystano eksploracyjną analizę czynnikową oraz modele szeregów czasowych VECM. Szczegóły zawiera artykuł naukowy, który powstał na postawie ekspertyzy.

W uzyskanych wynikach potwierdza się, że Polska powinna ograniczyć nieefektywność w sektorze rolnictwa i energetyki. W przypadku rolnictwa warto rozważyć inwestycje w uprawy ekologiczne i w prace badawczo‑rozwojowe. Są to interesujące kierunki, wymieniane w debacie publicznej rzadziej niż na przykład promowanie dużych gospodarstw rolnych. W przypadku energii Polska potrzebuje nie tylko zwiększenia efektywności energetycznej (np. poprzez termomodernizację), lecz także znacznie większego udziału źródeł odnawialnych oraz rozwoju niskoemisyjnego transportu. Wyniki wskazują też na niedofinansowanie ochrony zdrowia w Polsce. Zwiększenie nakładów na ten cel może przyczynić się do zwiększenia prognozowanej długości życia oraz do poprawy ogólnego stanu zdrowia społeczeństwa. Polska może również przyczynić się do szybszej realizacji Celów Zrównoważonego Rozwoju przez kraje rozwijające się, zwiększając z nimi wymianę handlową.

Damian Olko jest ekspertem w zespole analiz ekonomicznych Deloitte.

Troska o środowisko

W roku 2018 w Katowicach odbył się Szczyt Klimatyczny. Zdaniem Marzeny Strzelczak, wpłynęło to korzystnie na świadomość Polaków dotyczącą tego, jak ważna jest ochrona środowiska, ale przed naszym krajem wciąż jeszcze długa droga do autentycznej poprawy w tej sferze życia. Z danych Światowej Organizacji Zdrowia wynika, że w Polsce znajduje się aż 36 z 50 najbardziej zanieczyszczonych miast w Europie. Do raportu Odpowiedzialny Biznes w Polsce. Dobre Praktyki 2018 zgłoszonych zostało aż 115 praktyk odnoszących się do realizacji celu nr 13 – działania w dziedzinie klimatu.

„Cieszy nas, że firmy licznie zgłaszają praktyki odnoszące się do działań na rzecz klimatu oraz tworzenia zrównoważonych miast i społeczności. Ale większość z tych praktyk obejmuje działania edukacyjne, a to zdecydowanie za mało. Pocieszeniem jest to, że na znaczeniu zyskują programy związane z kształtowaniem gospodarki obiegu zamkniętego czy stosowaniem podejścia zero waste” – mówi Marzena Strzelczak.

Zwraca również uwagę na dużą rolę mediów oraz akcji takich jak „Piątek dla przyszłości” (zorganizowany przez młodzież na całym świecie) w promocji eliminowania plastiku i smogu. To, zdaniem Marzeny Strzelczak, ma ogromny wpływ na firmy. Zdają sobie one sprawę, że młode osoby są bardzo wyczulone na kwestie szeroko pojętej ekologii. „Akcje takie jak »Piątek dla przyszłości« są dowodem na to, że wzory konsumpcji będą musiały się zmienić. A firmy będą musiały się do tego dostosować”.

I już się dostosowują, zwłaszcza koncerny globalne. Świadczy o tym zobowiązanie, jakie podjęło 250 światowych marek, takich jak Coca‑Cola czy Nestlé. Zadeklarowały one wyeliminowanie ze swoich cyklów produkcji jakichkolwiek plastikowych odpadów oraz inwestowanie do 2025 roku w nowe technologie wspierające recykling. ONZ uznała tę inicjatywę za najbardziej ambitne przedsięwzięcie na froncie walki z plastikowym zanieczyszczeniem na świecie.

Polskie firmy przedstawiły również liczne praktyki odnoszące się do celu nr 11 – zrównoważone miasta i społeczności – (122 zgłoszenia). „O zrównoważonych miastach słyszy się coraz częściej. Samorząd Słupska na przykład coraz lepiej rozumie swoją rolę w budowaniu przyszłości harmonijnie rozwijającego się miasta, a biznes będzie zainteresowany tym, żeby zrównoważone miasta wspierać” – mówi Marzena Strzelczak.

Zdecydowanie mniej inspiracji dostarczył naszym firmom cel nr 14 – życie pod wodą – (8 praktyk) oraz cel nr 15 – życie na lądzie – (73 zgłoszone praktyki). Zdaniem Marzeny Strzelczak, wraz ze wzrostem znaczenia globalnie pojmowanej ochrony środowiska może również wkrótce wzrosnąć w Polsce dbałość o zasoby morskie i ekosystemy lądowe.

Innowacje i partnerstwa na rzecz otoczenia

Cel nr 9 Zrównoważonego Rozwoju zakłada budowanie stabilnej infrastruktury, promowanie zrównoważonego uprzemysłowienia oraz wspieranie innowacyjności. W ramach tego celu zgłoszonych zostało aż 91 praktyk.

Polskie firmy często wspierają realizację tego celu, zgłaszając inicjatywy związane z tworzeniem innowacji. Należą do nich m.in. hackathony poświęcone promowaniu realizacji Celów Zrównoważonego Rozwoju. Forum Odpowiedzialnego Biznesu rok temu zorganizowało taki właśnie hackathon. Najbardziej nowatorskie rozwiązania zostały zaprezentowane podczas targów CSR w 2018 roku. Kompania Piwowarska wyróżniła wówczas projekt, który ogranicza nieodpowiedzialną konsumpcję alkoholu. Była to aplikacja w formie chatbotu, która przypominała imprezowiczom o odpowiedzialnym spożywaniu trunków. Z kolei BNP Paribas poszukiwał pomysłu na poszerzenie dostępności swoich usług mobilnych. Zwyciężyła aplikacja, która ma wspierać osoby starsze w korzystaniu z nowoczesnych technologii, w tym z bankowości internetowej. Co ciekawe, pierwszy w Polsce hackathon dla SDG zrealizował w 2017 roku Główny Urząd Statystyczny.

Ostatni na liście Celów Zrównoważonego Rozwoju – cel nr 17: partnerstwo na rzecz celów (43 zgłoszone praktyki) – zakłada działania zmierzające do ożywienia globalnego partnerstwa na rzecz zrównoważonego rozwoju. Chodzi tu o partnerską współpracę między rządami, sektorem prywatnym i społeczeństwem obywatelskim. I jest to kluczowy element w celu wdrażania Celów Zrównoważonego Rozwoju. Bez współpracy pomiędzy różnymi interesariuszami i bez stworzenia ekosystemu wzajemnie wspierających się stron nie ma szans na skuteczne wyeliminowanie najważniejszych wyzwań wskazanych przez globalnych liderów. O tym, jak ta idea jest realizowana w praktyce, opowiadają na kolejnych stronach magazynu przedstawiciele biznesu i fundacji korporacyjnych zaproszeni przez redakcję „Harvard Business Review Polska”.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Wszyscy spotykamy się z wyzwaniami »

Czego możemy się dowiedzieć o odporności psychicznej od liderek w ONZ 

Monique Valcour

Poznaj zasady odporności psychicznej, ilustrowane historiami liderek z ONZ. Przydadzą ci się w każdym środowisku pracy, nawet mniej przerażającym niż te, z którymi one na co dzień się stykają.

Powiązane artykuły


Bądź na bieżąco


Najpopularniejsze tematy